Zielona Transformacja

Wiedza

Czy Bełchatów stać na rezygnację miliardów z Unii Europejskiej i zapaść?

Prof. dr hab. Andrzej Szablewski*
Bełchatów stanął przed realną groźbą utraty milionów euro oferowanych przez UE z powodu braku włączenia się władz lokalnych i wojewódzkich w proces przygotowania koncepcji transformacji łagodzącej skutki nieuchronnego odejścia od energetyki węglowej

Dzwonek alarmowy dla Bełchatowa
Jako łodzianin, z dużym niepokojem odbieram fakt braku wyraźnej reakcji – przynajmniej w sferze publicznej – na fakt, że woj. łódzkie nie znalazło się na wstępnej liście regionów wskazanych do pozyskania pomocy technicznej, która ma służyć przygotowaniu wniosku (czyli Terytorialnego Planu Sprawiedliwej Transformacji) o przyznanie środków finansowych w ramach ustanowionego przez UE tzw. Funduszu Sprawiedliwej Transformacji. Środki z tego Funduszu przeznaczone mają być na wsparcie procesów zmiany modelu gospodarczego obszarów zdominowanych przez górnictwo i energetykę węglową, tak aby procesy te przebiegały w sposób minimalizujący negatywne ekonomiczne i społeczne konsekwencje tej zmiany. Zgodnie ze szczegółowym celem tego Funduszu, oferowane środki powinny służyć do dywersyfikacji i modernizacji lokalnej gospodarki oraz ograniczenia niekorzystnego wpływu na rynek pracy. Oczywiście adresatem tego rodzaju pomocy w naszym województwie byłaby społeczność, w tym zwłaszcza pracownicy, Bełchatowskiego Kompleksu Górniczo-Energetycznego.
Ponieważ warunkiem znalezienia się na wstępnej liście beneficjentów tego Funduszu jest rozpoczęcie – pod egidą marszałka danego województwa – prac nad Terytorialnym Planem Sprawiedliwej Transformacji i powiadomienie o tym – za pośrednictwem Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej – Komisji Europejskiej, należy przyjąć, że prace takie w przypadku naszego województwa nie zostały jeszcze podjęte. Jeśli założenie to jest słuszne, powstaje pytanie, w jakim stopniu jest to wynikiem braku inicjatywy Marszałka Województwa Łódzkiego, w jakim zaś braku aktywności, zwłaszcza środowisk politycznych, gospodarczych i społecznych związanych bezpośrednio z regionem bełchatowskim, która jest w tym kontekście szczególnie ważna, jeśli uwzględnić, że w unijnej koncepcji kluczowe znaczenie ma partycypacyjny i oddolny tryb tworzenia tego rodzaju planów.

Kontynuuj czytanie „Czy Bełchatów stać na rezygnację miliardów z Unii Europejskiej i zapaść?”

Analiza Parlamentu Europejskiego: kluczem do sukcesu sprawiedliwej transformacji jest dialog, jasny plan i troska o ludzi.

Autorka: Alina Pogoda
Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć
Nowy raport dla Parlamentu Europejskiego dotyczący Funduszu Sprawiedliwej Transformacji potwierdza, że dla powodzenia sprawiedliwej transformacji niezbędny jest udział samorządu, mieszkańców i lokalnego biznesu w zarządzaniu procesem zmian. Wsparcie z Funduszu powinno zostać przeznaczone na programy chroniące pracowników i ułatwiające im zmianę pracy, a także na rozwój usług społecznych w regionach przechodzących transformację. Raport przypomina również, że punktem wyjścia powinna być długoterminowa strategia dekarbonizacji z jasnym harmonogramem odchodzenia od węgla.

Wewnętrzny think-tank Parlamentu Europejskiego opublikował właśnie nowe badanie, w którym analizuje warunki, jakie muszą być spełnione, by transformacje regionów górniczych przebiegały pomyślnie. Dokument ma być wskazówką dla eurodeputowanych, podczas prac parlamentarnych nad ostatecznym kształtem aktów prawnych powołujących do życia Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, a także dla osób, które będą decydować o sposobie wykorzystania pieniędzy z Funduszu. Płynące z niego wnioski są tym ważniejsze, że Komisja zaproponowała właśnie pięciokrotne zwiększenie budżetu Funduszu z 7,5 do 40 mld euro – to dużo więcej pieniędzy, które można albo dobrze wydać, albo zmarnotrawić na przedsięwzięcia, które nie stworzą nowych fundamentów długoterminowego rozwoju dla regionów górniczych. Poniżej przedstawiamy najważniejsze ustalenia raportu.

Zaangażowanie lokalnych graczy w regionach węglowych.
Jest potrzebne i ważne, ponieważ nikt nie zna specyfiki regionu oraz lokalnego rynku lepiej niż mieszkańcy, przedsiębiorcy czy organizacje w nim działające. Szerokie konsultacje społeczne sprawiają, że dogłębnie poznaje się problemy danego regionu, jak i lokalne pomysły na ich rozwiązanie. Brak społecznego dialogu i podjęcie kluczowych decyzji bez udziału społeczności może z kolei doprowadzić do skierowania środków z Funduszu na działania, które nie są optymalną odpowiedzią na potrzeby regionu.

W raporcie cennym przykładem włączenia osób zainteresowanych w proces sprawiedliwej transformacji jest Kanada, gdzie została powołana grupa robocza do spraw pracowników sektora węglowego. Uczestnicy tej grupy odwiedzili 15 regionów węglowych Kanady, z których po rozmowie z górnikami i mieszkańcami przywieźli obszerne raporty z rekomendacjami, dostarczone następnie decydentom. Z rozmów z mieszkańcami regionów węglowych wynika, że:

  • chcą oni wiedzieć, jak będzie wyglądała ich przyszłość,
  • czy będą mieli zapewnioną alternatywną pracę lub emeryturę pomostową,
  • jaki będzie ich poziom życia podczas transformacji,
  • kto za to wszystko zapłaci oraz
  • czy mogą zaufać temu procesowi.

W Kanadzie w każdym z regionów założono lokalne centra sprawiedliwej transformacji, w których mieszkańcy mogli uzyskać odpowiedzi na te pytania i oraz zasięgnąć informacji o dalszych krokach transformacji.

Więcej na stronie sprawiedliwa-transformacja.pl: 

Raport UE:

Komunikat Seminarium Energetycznego Collegium Civitas

Uprzejmie informuję, że w dniu 2 czerwca 2020 r. odbyło się posiedzenie Seminarium Energetycznego Collegium Civitas na temat: Bełchatów: strategia okresu przejściowego. Podstawą dyskusji były referaty zaprezentowane przez prof. Pawła Ruszkowskiego (Collegium Civitas), doc. dr Pawła Skowrońskiego (PW) oraz prof. Andrzeja Szablewskiego (INE PAN). Seminarium prowadzi działalność ekspercką od roku 2015, w oparciu o środowisko ok. 40 ekspertów, reprezentujących zarówno nauki ścisłe, jak też nauki społeczne.
Głównym celem merytorycznym, podkreślanym przez wszystkich referentów oraz przez zdecydowaną większość dyskutantów było zwrócenie uwagi na konieczność wypracowania strategii transformacji dla kompleksu energetyczno-społecznego Bełchatów. Brak programu sprawiedliwej transformacji dla Bełchatowa grozi „pegeeryzacją” tego regionu Polski.

Bełchatów – strategia konwersji kapitałów
W sytuacji kryzysowej, gdy zasoby są zawsze niewystarczające, warto pomyśleć o łączeniu kapitałów i ich konwersji, Chodzi tu przede wszystkim o zasoby kapitału ludzkiego, społecznego, finansowego i politycznego. Takie podejście pozwoli na budowanie strategii przetrwania Bełchatowa jako społeczności lokalnej, w której elektrownia i kopalnia są ważnym, ale nie jedynym liczącym się środowiskiem społecznym.

Możliwe scenariusze
Scenariusz 1: Wykorzystanie istniejących zasobów infrastruktury technicznej, w szczególności zaś elektroenergetycznej. Kluczowe znaczenie mają dwie duże elektroenergetyczne stacje przesyłowe, pozwalające na realizację projektów przyłączeniowych instalacji OZE, w skali całego regionu. Jak wiadomo, możliwości przyłączeniowe są jedną z głównych barier rozwojowych OZE w polskim systemie elektroenergetycznym. W oparciu o istniejące zaplecze infrastrukturalne możliwa jest budowa konkurencyjnych farm fotowoltaicznych i wiatrowych, wykorzystujących niskie koszty przyłączenia.
Scenariusz 2: Ekspansja na rynku zielonej energii poprzez tworzenie firm usługowych i produkcyjnych związanych z fotowoltaiką i funkcjonowaniem farm wiatrowych. Istotne znaczenie mają inwestycje w postaci generacji hybrydowych (farmy wiatrowe + elektrownie PV + magazyny energii).
Scenariusz 3: Ważnym uzupełnieniem tego nurtu transformacyjnego jest stworzenie i obsługa lokalnego systemu wytwarzania i dystrybucji energii elektrycznej w oparciu o formułę elektroprosumeryzmu i OZE.
Scenariusz 4: Sytuacja pandemii uzmysłowiła rządom europejskim, że dla zachowania niezależności technologicznej i bezpieczeństwa dostaw (w tym bezpieczeństwa energetycznego) należy w UE produkować nie tylko moduły fotowoltaiczne, lecz także półprodukty (tzw. wafle) i ogniwa stosowane w
modułach PV. W Niemczech pojawiła się koncepcja uruchomienia na terenie UE produkcji płytek, ogniw i modułów rzędu 5 – 10 GW (tzw. GigaFactory). Możliwe jest uruchomienie tego typu produkcji w Polsce. Wymaga to jednak współpracy i zorganizowania się polskich firm działających w ramach łańcucha dostaw. Celowe jest również wpisanie polskich inwestycji w szersze ramy polityki UE, jako tzw. Projektu Wspólnego Interesu (PCI). Przyjęcie takiego rozwiązania zapewni tym inwestycjom dodatkowe wsparcie w zakresie budowy przewagi konkurencyjnej na rynku.
Scenariusz 5: Utworzenie kilku firm produkcyjnych średniej wielkości zorientowanych na produkcję układów automatyki oraz produkcję izolacyjnych materiałów budowlanych, przy zastosowaniu innowacyjnych technologii.
Scenariusz 6: Nawiązuje do priorytetowego pomysłu rządu jakim jest elektromobilność. W Bełchatowie istnieje odpowiednie zaplecze do produkcji podzespołów do samochodów elektrycznych. W zależności od skali inwestycji może tu powstać kilkaset nowych miejsc pracy. Trzeba jednak mieć świadomość, że gra o
pozyskanie tych miejsc pracy toczy się już od pewnego czasu. Wydaje się jednak, że w tym kontekście istotną rolę może odegrać kapitał polityczny, jakim wciąż jeszcze dysponują związki zawodowe.

W przypadku Bełchatowa konieczne jest przyjęcie strategii proaktywnej, która polega na identyfikowaniu wyzwań, zagrożeń oraz negatywnych skutków transformacji i przygotowywaniu na tej podstawie odpowiednich instrumentów oraz działań, których uruchomienie będzie umożliwiać skuteczną odpowiedź na te wyzwania oraz sprzyjać minimalizowaniu negatywnych skutków i kosztów dekarbonizacji.

Treść komunikatu:
Seminarium Energetyczne CC – komunikat w sprawie Bełchatowa

Sprawiedliwa transformacja Śląska Wyzwania z perspektywy społecznej – studium przypadku (Imielin)

Lokalna społeczność Imielina protestuje przeciwko uruchomieniu wydobycia węgla kamiennego ze złoża „Imielin-Północ” przez kopalnię „Piast-Ziemowit”, należącą do Polskiej Grupy Górniczej (PGG). Powodem sprzeciwu jest ryzyko szkód górniczych.

Zagospodarowanie nowego złoża w Imielinie ma w zamierzeniu inwestora przedłużyć żywotność połączonych dwóch zakładów górniczych „Piast-Ziemowit”. Rachunek potencjalnych zysków oraz kosztów społecznych przemawia jednak przeciwko tej inwestycji. Dalsza górniczo-przemysłowa degradacja środowiska naturalnego i terenów mieszkalnych zahamuje rozwój miasta i spowoduje odpływ mieszkańców. Imielińscy aktywiści uważają ponadto, że w dobie kryzysu klimatycznego i częstych stanów suszy hydrologicznej w Polsce woda z dwóch zbiorników usytuowanych na terenie miasta jest daleko cenniejsza niż potencjalne zyski kopalni z eksploatacji węgla.

http://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/Sprawiedliwa-transformacja-%C5%9Al%C4%85ska-studium-przypadku.pdf

 

Sprawiedliwa transformacja Śląska. Wyzwania z perspektywy społecznej – analiza i rekomendacje (2019)

Górny Śląsk jest w trakcie procesu transformacji energetycznej, gospodarczej oraz społecznej i jako pierwszy region górniczy w Polsce przystąpił do europejskiej Platformy Regionów Górniczych w Procesie Transformacji.
W naszej publikacji dokonujemy analizy tego procesu pod kątem koncepcji sprawiedliwej transformacji.
W rozumieniu decydentów politycznych transformacja często postrzegana jest głównie w kontekście innowacji technologicznych i wspierania spółek energetycznych w procesie przemian. My chcemy zwrócić szczególnie uwagę na aspekty społeczne tego procesu, ponieważ bez ich uwzględnienia nie możemy mówić
o sprawiedliwej transformacji.
Celem publikacji jest naświetlenie i nazwanie linii podziału oraz rozbieżności interesów różnych stron, których transformacja dotyczy.

http://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/Sprawiedliwa-transformacja-%C5%9Al%C4%85ska-analiza.pdf

Sprawiedliwa transformacja Wielkopolski Wschodniej. Wyzwania z perspektywy społecznej – analiza i rekomendacje (2019)

Celem publikacji jest naświetlenie i nazwanie najważniejszych wyzwań dla procesu transformacji oraz rozbieżności interesów różnych stron, których transformacja dotyczy. Wychodząc z założenia, że regionalny plan transformacji powinien odzwierciedlać sprawiedliwy kompromis pomiędzy interesami wszystkich grup, których dotkną skutki tego procesu, przedstawiamy stanowisko i argumenty strony społecznej, a także samorządowej. Mamy nadzieję, że dzięki zaprezentowaniu szerokiego spektrum poglądów i oczekiwań co do kształtu transformacji regionu oraz jasnemu nakreśleniu punktów spornych nasz raport stanie się punktem wyjścia do rzetelnej i inkluzywnej dyskusji o powęglowej przyszłości Wielkopolski Wschodniej.
W publikacji dokonano analizy dotychczasowego procesu pod kątem koncepcji sprawiedliwej transformacji. W rozumieniu decydentów politycznych transformacja często postrzegana jest głównie w kontekście innowacji technologicznych i wspierania spółek energetycznych w procesie przemian. Zwrócono szczególnie uwagę na aspekty społeczne tego procesu, ponieważ bez ich uwzględnienia nie możemy mówić o sprawiedliwej transformacji.

http://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/Sprawiedliwa-transformacja-Wielkopolski-Wschodniej-analiza.pdf

 

Sprawiedliwa transformacja Wielkopolski Wschodniej. Wyzwania z perspektywy społecznej. Studium przypadku (2019)

Obecny stan i plany rozbudowy kopalni w Wielkopolsce Wschodniej wskazują, że przy założeniu, iż nie powstaną w najbliższych latach żadne z planowanych odkrywek w regionie (Ościsłowo lub Dęby Szlacheckie), działalność tutejszych kopalni węgla brunatnego i większości elektrowni nim opalanych zostanie zakończona prawdopodobnie do połowy lat dwudziestych XXI wieku, czyli w przeciągu 5-6 lat. Oznacza to bardzo mało czasu na przygotowanie i wdrożenie sensownej strategii transformacji energetycznej, gospodarczej i społecznej regionu. Istnieją trzy największe zagrożenia, zależne od dalszego rozwoju sytuacji:

  • całkowity upadek gospodarczy regionu, jeśli Grupa ZE PAK zakończy swoją działalność, a nie zostanie wdrożony jakikolwiek plan ratowania regionu;
  • zagrożenia wynikające z braku kompensacji środowiskowych i wdrożonych środków zaradczych
    wobec skutków działalności już istniejących odkrywek;
  • zagrożenia wynikające z realizacji nadal najbardziej prawdopodobnego wariantu kontynuacji działalności Grupy ZE PAK, czyli odkrywki Ościsłowo.

http://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/Sprawiedliwa-transformacja-Wielkopolski-Wschodniej-studium-przypadku.pdf

Platforma Węglowa jako mechanizm wspierania sprawiedliwej transformacji. Podstawowe informacje (2019)

Platforma Węglowa, bo tak potocznie inicjatywę nazywają sami interesariusze, została powołana przez Komisję Europejską w grudniu 2017 r. Początkowo w grupie było 5 regionów pilotażowych (w tym województwo śląskie). Z każdym spotkaniem dołączały kolejne spośród 41 regionów węglowych znajdujących się na terenie 12 krajów UE. Obecnie w działaniach platformy biorą udział następujące regiony: województwo śląskie (Polska), Macedonia Zachodnia (Grecja), kraj trenczyński (Słowacja), kraj morawsko-śląski, kraj ustecki i kraj karlowarski (Czechy), Dolina Jiu (Rumunia), Asturia, Aragonia, Kastylia i León oraz Kastylia-La Mancha (Hiszpania), Nadrenia Północna-Westfalia, Brandenburgia, Saksonia i Saksonia-Anhalt (Niemcy), Savinjsko-Šaleška i Zasavje (Słowenia). 28 marca 2019 r. do grona regionów pilotażowych oficjalnie przystąpiły Wielkopolska i Dolny Śląsk. Regiony te dostrzegły w unijnej inicjatywie szansę na łatwiejszy dostęp do funduszy na transformację.

Od początku trwania inicjatywy do końca 2019 r. odbędzie się łącznie sześć spotkań grup roboczych w Brukseli i dwa spotkania o charakterze dialogu politycznego (Annual Political Dialogue). Pierwsze z nich miało miejsce w Katowicach w listopadzie 2018 r., tuż przed COP24, a kolejne odbędzie się w Görlitz w Niemczech w dniach 25-26 listopada 2019 r.

http://zielonasiec.pl/wp-content/uploads/Platforma-w%C4%99glowa.pdf

 

Dlaczego węgiel ze złoża „Złoczew” powinien pozostać pod ziemią?

Prof. Małgorzata Burchard-Dziubińska
Katedra Ekonomii Rozwoju, Uniwersytet Łódzki
fot. Phil MacDonald, CC BY-SA 4.0
Bełchatów, niespełna 58 tysięczne miasto w środkowej Polsce, od wielu lat przyciąga uwagę ekologów i obrońców klimatu za sprawą zlokalizowanej nieopodal największej w Europie, i jednej z największych na świecie, elektrowni węglowej. W oparciu o węgiel brunatny, ten należący dzisiaj do PGE GiEK S.A. obiekt wytwarza 27–28 TWh energii elektrycznej rocznie, co stanowi aż 20% całkowitej produkcji energii w Polsce. Z roczną emisją CO2 na poziomie średnio w ciągu ostatnich czterech lat powyżej 35 mln ton jest obecnie najbardziej szkodliwą dla klimatu elektrownią w Unii Europejskiej.

Kontynuuj czytanie „Dlaczego węgiel ze złoża „Złoczew” powinien pozostać pod ziemią?”

Bełchatów 2030: Alternatywne scenariusze

Prof. CC dr hab. Paweł Ruszkowski
Collegium Civitas
fot. Phil MacDonald, CC BY-SA 4.0
W Polsce od wielu lat mamy do czynienia z kryzysem energetycznym, wynikającym z polityki państwa preferującej rozwój konwencjonalnych źródeł energii oraz hamującej rozwój odnawialnych źródeł energii. W efekcie przeprowadzenia konsolidacji pionowej firm elektroenergetycznych powstała monopolistyczna struktura organizacyjno-własnościowa elektroenergetyki, podlegająca biurokratycznej kontroli ze strony centrum politycznego (rządu). Polityka inwestycyjna w sektorze elektroenergetycznym, realizowana przez państwowe koncerny energetyczne, wzmocniła pozycję energetyki węglowej, co spowodowało obniżenie poziomu innowacyjności technicznej/technologicznej całego sektora oraz wzrost ryzyka kosztów osieroconych.

Kontynuuj czytanie „Bełchatów 2030: Alternatywne scenariusze”

Przewiń do góry